تعریف، اهمیت و نیاز به نظام اجتماعی
تعریف
نظام
تعریف اسمی:
به مجموعه آن قواعد و احکام گفته میشود که از جامعه اسلامی بحث میکند.
وقتی میتوانیم بگوییم که یک نظام، نظام است که این عناصر را داشته باشد:
- نظام اعتقادی
- نظام عبادتی
- نظام اجتماعی
- نظام اقتصادی
- نظام سیاسی
- نظام فرهنگی
- نظام اخلاقی
- و غیره
⚠️ تصحیح:
اگر یک نظام این عناصر را نداشته باشد، به آن مکتب گفته میشود.
اجتماع
تعریف لغوی:
اجتماع در لغت به گردهمایی گفته میشود.
تعریف اصطلاحی:
به مجموعه مردمی در یک قلمرو مشخص که تحت قوانین و رهبری واحد زندگی میکنند، اجتماع گفته میشود.
➕ توضیح اضافه:
یعنی گروهی از مردم که در یک جامعه با قانون و مدیریت مشترک زندگی میکنند.
اهداف نظام اجتماعی
قوانین اجتماعی باید طوری تنظیم شود که حراست دنیا و حفاظت دین تأمین گردد؛ یعنی هم دنیا و هم دین انسان حفظ شود.
اهداف مهم نظام اجتماعی:
- تربیه فرد و مسلح ساختن او به سلاح ایمان
- تربیه خانواده بر اساس احترام به حقوق یکدیگر
- اصلاح جامعه بر اساس اخوت و برادری
- تحقق عدالت و مساوات در جامعه اسلامی
- غرس اخلاق نیکو در بین افراد جامعه
➕ توضیح:
هدف اصلی این است که جامعهای ساخته شود که در آن ایمان، عدالت، اخلاق و همکاری وجود داشته باشد.
موضوع نظام اجتماعی
موضوع نظام اجتماعی عبارت است از:
بررسی روابط، حقوق، وظایف و رفتارهای افراد در جامعه اسلامی تا نظم، عدالت و همکاری در جامعه برقرار شود.
اهمیت نظام اجتماعی
نظام اجتماعی اهمیت زیاد دارد زیرا:
- باعث نظم در جامعه میشود.
- حقوق و وظایف افراد را مشخص میکند.
- از ظلم و بیعدالتی جلوگیری میکند.
- باعث همبستگی و همکاری بین مردم میشود.
- زمینه زندگی سالم اجتماعی را فراهم میکند.
منابع نظام اجتماعی و اخلاقی
دو نوع منبع وجود دارد:
۱. منابع اتفاقی (متفق علیه)
به منابعی گفته میشود که همه علما آن را قبول دارند.
این منابع دو نوع است:
الف) اصل
اصل شامل وحی است.
وحی شامل:
- قرآن کریم
- سنت پیامبر ﷺ
ب) تابع
دو نوع است:
۱. انفرادی
- اجتهاد
- ملحوظات آن مانند قیاس
۲. اجتماعی
- شورا
- اجماع
۲. منابع اختلافی
به منابعی گفته میشود که بعضی علما آن را قبول میکنند و بعضی قبول نمیکنند.
مانند:
- استحسان
- استصحاب
- شرایع گذشته
- و غیره
مبانی (اساسات) نظام اجتماعی
۱. وحدت و مساوات
۲. اخوت و همدلی (همکاری)
۳. تکافل و مسئولیتپذیری
۴. نظارت و هماهنگی برای اصلاح جامعه
➕ توضیح:
اینها پایههایی هستند که نظام اجتماعی اسلامی بر آن ساخته شده است.
خصوصیات نظام اجتماعی
نظام اجتماعی اسلامی دارای چند خصوصیت مهم است:
- ربانیت (الهی بودن)
- شمولیت (همهجانبه بودن)
- وسطیت (اعتدال و میانهروی)
- و غیره
مفاهیم مهم
عدالت
عدالت به مشخص ساختن حقوق و وجایب گفته میشود.
مساوات
مساوات به در نظر نگرفتن نژاد، قوم، رنگ و مانند آن در حقوق انسانها گفته میشود.
✅ نتیجه:
نظام اجتماعی اسلامی مجموعهای از قوانین و اصول است که هدف آن ایجاد عدالت، نظم، اخلاق و برادری در جامعه میباشد.